تهيه و تنظيم: سميه طالبي
کارشناس مرکز مشاوره آرامش
مهمترين نهاد اجتماعي که در پيشگيري از اعتياد مي تواند بسيار مؤثر باشد، خانواده است.گرچه درهمه کشورهاي جهان، خانواده يکي از مهمترين و اساسيترين عوامل در پيشگيري از اعتياد محسوب ميشود، اما با توجه به ويژگيهاي اجتماعي و فرهنگي کشور ما، اهميت خانواده بيشتر از ساير کشورهاست.
در جامعه ما بيشتر فرزندان همراه با خانواده زندگي ميکنند و معمولاً زماني خانواده را ترک ميکنند که خود، خانواده ديگري را تشکيل ميدهند. همچنين سالهاي زندگي افراد همراه باخانواده، طولانيتر از ساير کشورهاي سنتي يا پيشرفته است.
علاوه بر اين آيينها، سنتها و فرهنگ نيز به شدت برخانواده و زندگي خانوادگي تأکيد دارند . با توجه به اهميت خانواده در فرهنگ ما، ميتوان نتيجه گرفت که هم نقش عوامل محافظت کننده از مصرف، سوء مصرف و وابستگي به مواد و هم عوامل خطرساز در گرايش به اعتياد در کشور ما بسيار جدي است.
پيشگيري از اعتياد در مراکز مختلفي از جمله مدرسه، محل کار، منطقه و محل سکونت انجام ميشود؛اما خانواده در بالاترين درجه اهميت و حساسيت قرار دارد.
والدين، نخستين کساني هستند که در شکلگيري شخصيت فرزندان نقشي بي مانند دارند. محيط خانوادگي مناسب، باعث شکلگيري و رشد سلامت فرزندان ميشود و در صورتي که اين محيط نامناسب و پرتنش باشد، ميتواند آسيبهاي رواني و شخصيتي جبران ناپذيري را به فرزندان وارد کند. از سويي مداخله زود هنگام والدين درمورد پيشگيري از اعتياد ميتواند تأثير بسيار زيادي داشته باشد، اما بعضي از والدين تصور ميکنند که اعتياد ويژه افراد خاصي است و فرزند آنها هيچ وقت معتاد نخواهد شد و اين غفلت چه بسا فرزندان را به سمت اعتياد بکشاند.
بنابراين، آگاهي و شناخت والدين از موضوع اعتياد و روشهاي پيشگيري از آن ضرورت دارد. برخي از ويژگيهاي رفتاري خانوادهها ميتوانند نقشي مهم در گرايش فرزندان به اعتياد داشته باشند از جمله: برخورد نامناسب با فرزندان، فرزندپروري ضعيف، اختلاف والدين با يکديگر، عدم نظارت والدين بر رفتار فرزندان، گرايش اعضاي خانواده به مصرف مواد و برخي ديگر از رفتارهاي ضد اجتماعي ميتواند منجر به مشکلات اجتماعي، آسيبهاي رواني و يا اعتياد در فرزندان شود. به طور کلي محيط آشفته و پرتنش خانوادگي، عامل خطر عمدهاي براي مصرف مواد محسوب ميشود.
درعين حال ويژگيهاي ديگري وجود دارد که نقش محافظت کننده از اعتياد را براي فرزندان دارد از جمله؛
رابطه امن و سالم با فرزندان، نظارت والدين بر فرزندان و ايجاد مقررات مناسب براي آنها، انتقال مناسب ارزشهاي اخلاقي و اجتماعي به فرزندان و حمايت از آنها.
نتايج پژوهشها نشان دادهاندکه؛ اگر به والدين در اين زمينه آموزشهاي مناسب داده شود به مراتب بيشتر از برنامههاي آموزش فرزندان به تنهايي مؤثر خواهد بود. بنابراين، شناخت و آگاهي دقيق والدين از فرآيند شکلگيري اعتياد در فرزندان، روشهاي پيشگيري از اعتياد ،سطوح پيشگيري از اعتياد و برنامهريزي پيشگيري از اعتياد ضرورت دارد.
والدين ميتوانند از طريق کسب مهارتهاي فرزندپروري، آموزش مهارتهاي نظارت بر فرزندان، ايجاد رابطه عميق وغني، افزايش حمايت از فرزندان و بهبود کيفيت زندگي فرزندان و محيط خانوادگي، به پيشگيري از اعتياد کمک کنند. اگر والدين نسبت به تربيت فرزندان خود، آگاهي هاي لازم را داشته و از مربيان و متخصصان تربيت کودک درباره کودک و مسائل خانوادگي و ايجاد رابطه اجتماعي بهتر با ديگران و رفع مشکلات کمک بگيرند، رفتار آنان با کودکان خود نسبت به رفتار خانواده هاي ناآگاه بسيار متفاوت خواهد بود.
