تهيه و تنظيم : فائزه زارع – معاونت فرهنگي و اجتماعي پليس گيلان
« فرزندآوري، نه‌تنها يک امر طبيعي و زيستي براي ادامه نسل بشر است، بلکه از منظر اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي نيز نقش مهمي در پايداري يک جامعه ايفا مي‌کند. در تمامي کشورهاي جهان به‌ويژه کشورهاي در حال توسعه، فرزندآوري، پديده مهمي در تحرکات جمعيتي و شاخص مؤثري در محور توسعه پايدار شناخته مي‌شود.

ايران نيز همچون ساير کشورهاي در حال توسعه در حال گذار از اقتصاد سنتي به ساختار صنعتي و خدماتي است و در اين فرآيند، حضور نيروي انساني کارآمد، بيش از پيش احساس خواهد شد چرا که جمعيت، به‌ويژه جمعيت جوان، يک منبع حياتي براي رشد اقتصادي، پويايي اجتماعي و حفظ ثبات سياسي به شمار مي‌رود.

متاسفانه عليرغم پيشينه تاريخي و فرهنگي غني کشور ايران که همواره خانواده و فرزندان در مرکز ارزش‌ها قرار دارند؛ در دهه‌هاي اخير، شاهد کاهش چشمگير نرخ باروري در اکثر استان‌هاي کشور هستيم که اين تغيير، ضمن به همراه داشتن پيامدهاي گسترده‌ براي آينده کشور، ضرورت توجه جدي به مسئله فرزندآوري را برجسته مي‌سازد.

استان گيلان، با طبيعت چشم‌نواز، آب‌وهواي مطلوب و موقعيت گردشگري ممتاز، به ‌عنوان يکي از استان‌هاي پيشرو در بحران سالمندي در ايران شناخته مي‌شود. اين پديده که تحت عنوان «پيري جمعيت» از آن ياد شده، اثرات عميقي بر اقتصاد، زيرساخت‌هاي اجتماعي، فرهنگ و آينده استان دارد بنابراين؛ بررسي جامع اين چالش و ارائه راهبردهاي راهگشا، ضرورتي اجتناب‌ناپذير است.

بر اساس داده‌هاي مرکز آمار ايران، استان گيلان، يکي از سالمندترين استان‌هاي کشور است و مطالعات نشان مي‌دهد که اين استان با داشتن نرخ باروري ۰.۹۸%، وارد فاز جمعيت‌شناختي “قرمز” شده است و اين به معناي کاهش ميزان تولدها نسبت به آمار مرگ و مير مي‌باشد.
به منظور حل بحران پيري جمعيت در استان گيلان، شايسته است ابتدا به عوامل مؤثر در پيري جمعيت در استان بپردازيم؛
نرخ بسيار پايين باروري يکي از مؤلفه‌هاي پيري جمعيت در گيلان به شمار مي‌رود؛ اين در حاليست که ميانگين باروري کشور حدود ۱.۷۴ فرزند به ازاي هر زن است و گيلان با نرخ باروري تنها ۱.۰۶ در رده بسيار پايين‌تر قرار دارد.

مهاجرت گسترده جمعيت جوان به کلان‌شهرها مانند تهران به دليل کمبود فرصت‌هاي اشتغال صنعتي، رکود کشاورزي و ناکارآمدي واحدهاي صنعتي از ديگر دلايل پيري جمعيت و کاهش فرزندآوري در گيلان به شمار مي‌رود؛ از سوي ديگر بايد توجه داشت که استان گيلان، به دليل طبيعت خوش‌ آب‌وهوا، مقصد بسياري از سالمندان بازنشسته کشور است که به‌صورت دائمي يا موقت به اين استان مهاجرت کرده‌اند و اين عامل به شکل‌گيري جامعه‌اي سالخورده‌تر کمک کرده است.

پيامدهاي سوء پيري جمعيت در ابعاد اقتصادي، اجتماعي و زيست‌محيطي براي استان گيلان، اين موضوع را به معضلي براي کارشناسان اين حوزه مبدل ساخته است؛ کند شدن رشد اقتصادي، کاهش نيروي کار جوان و فعال، محدود شدن بهره‌وري و رشد اقتصادي، رها شدن مناطق روستايي و منابع طبيعي، افزايش خطر تخريب يا بي‌استفاده ماندن زمين‌هاي کشاورزي، مراتع و جنگل‌ها، کاهش پويايي اجتماعي و خانوادگي از جمله پيامدهاي منفي هستند که پيري جمعيت براي استان گيلان به همراه خواهد داشت.

با آگاهي نسبت به اينکه پيري جمعيت در استان گيلان بيش از يک موضوع جمعيتي ساده است و اين مسئله به عنوان يک بحران در حال گسترش در ابعاد اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي است که مي‌تواند آينده استان را مختل کند؛ درمي‌يابيم که روند پيري سريع جمعيت که با باروري پايين، مهاجرت جوانان و جذب سالمندان، تقويت شده؛ نياز به واکنش‌ سريع و مديريت دقيق دارد.

جلوگيري از گسترش معضل پيري جمعيت؛ نيازمند برنامه‌ريزي هوشمندانه و اقدام مشترک ميان دولت، نهادهاي محلي، بخش خصوصي، دانشگاه‌ها و در نهايت تعامل مؤثر با مردم است. تقويت برنامه‌هاي مشوق باروري، اعطاي يارانه، تسهيلات مالي و مالياتي به خانواده‌هاي داراي فرزند، افزايش مرخصي زايمان و حمايت از مادران شاغل، ايجاد اشتغال و رونق اقتصادي در شهرستان‌ها، احياي شهرک‌هاي صنعتي غيرفعال، حمايت از کشاورزي معيشتي، سرمايه‌گذاري در صنايع گردشگري و خدمات محلي، مقاومت در مقابل مهاجرت جوانان، فرهنگ‌سازي و بازتعريف ارزش‌هاي خانوادگي از طريق رسانه‌ها و نهادهاي فرهنگي نيز از جمله راهکارهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي هستند که در مواجهه با بحران پيري جمعيت در گيلان مي‌توانند کمک‌کننده باشند.»